خبرگزاری مهر – گروه استان ها، علی کاوه*: رشد جمعیت، توسعه شهرنشینی، تغییرات اقلیمی و محدودیت منابع آب شیرین موجب شده است نگاه به فاضلاب و پساب تصفیه‌شده در سراسر جهان دگرگون شود و بازچرخانی آب به یکی از مهم‌ترین راهکارهای مدیریت پایدار منابع آبی تبدیل شود.

واقعیت آن است که منابع آب تجدیدپذیر در بسیاری از مناطق کشور با فشار فزاینده‌ای مواجه هستند. در چنین شرایطی، توسعه زیرساخت‌های جمع‌آوری، انتقال و تصفیه فاضلاب و همچنین استفاده مجدد از پساب، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر برای حفاظت از منابع آبی به شمار می‌رود.

پسابی که به‌صورت اصولی تصفیه و بازچرخانی شود، منجر به کاهش برداشت از منابع آب زیرزمینی، حفظ ذخایر ارزشمند آبی و افزایش تاب‌آوری در برابر خشکسالی خواهد شد.

در استان سیستان و بلوچستان، اهمیت استفاده مجدد از پساب بیش از بسیاری از مناطق کشور است. شرایط اقلیمی خاص، تداوم خشکسالی‌ها، محدودیت منابع آب و ضرورت تأمین پایدار نیازهای بخش‌های مختلف، موجب شده است بازچرخانی آب به یکی از راهبردهای اساسی مدیریت منابع آبی تبدیل شود.

در چنین شرایطی، پساب تصفیه‌شده می‌تواند بخشی از نیازهای صنعت و سایر مصارف غیرشرب را تأمین کرده و فشار بر منابع محدود آب شیرین را کاهش دهد.

از منظر زیست‌محیطی نیز تصفیه فاضلاب نقش تعیین‌کننده‌ای در حفاظت از اکوسیستم‌ها و منابع طبیعی دارد. ورود فاضلاب خام به محیط زیست می‌تواند موجب آلودگی منابع آب سطحی و زیرزمینی، تخریب زیستگاه‌های طبیعی و تهدید سلامت عمومی شود.

در مقابل، توسعه تأسیسات فاضلاب و بهره‌برداری صحیح از آنها ضمن کاهش بار آلاینده‌ها، زمینه حفظ کیفیت منابع طبیعی و ارتقای شاخص‌های بهداشت محیط را فراهم می‌کند.

پساب تصفیه‌شده همچنین می‌تواند به عنوان یک منبع پایدار برای تأمین نیازهای بخش‌های مختلف مورد استفاده قرار گیرد. آبیاری فضای سبز شهری، مصارف صنعتی و سایر کاربردهای غیرشرب از جمله ظرفیت‌هایی هستند که علاوه بر کاهش فشار بر منابع آب شیرین، به افزایش بهره‌وری اقتصادی نیز کمک می‌کنند.

این رویکرد در بسیاری از کشورهای جهان به عنوان یکی از ارکان اقتصاد چرخشی و مدیریت پایدار منابع آب مورد توجه قرار گرفته است.

خوشبختانه در سال‌های اخیر گام‌های مؤثری در این زمینه در استان سیستان و بلوچستان برداشته شده است. یکی از مهم‌ترین دستاوردها، واگذاری پساب تصفیه‌شده به بخش صنعت بوده است. در حال حاضر در شهرهای زاهدان و زابل قراردادهای واگذاری پساب با واحدهای صنعتی منعقد شده و صنایع مستقر در این مناطق از پساب تصفیه‌شده در فرآیندهای تولیدی خود بهره‌مند می‌شوند.

این اقدام علاوه بر کاهش مصرف آب باکیفیت در بخش صنعت، نمونه‌ای موفق از بهره‌گیری از ظرفیت‌های اقتصاد آب و استفاده بهینه از منابع موجود به شمار می‌رود.

نکته مهم آن است که منافع این چرخه به همان بخش بازمی‌گردد؛ به‌گونه‌ای که درآمد حاصل از فروش پساب در توسعه و تکمیل پروژه‌های فاضلاب هزینه می‌شود و به تسریع اجرای طرح‌های زیرساختی این حوزه کمک می‌کند. این رویکرد علاوه بر ایجاد ارزش اقتصادی، زمینه توسعه خدمات فاضلاب و ارتقای شاخص‌های زیست‌محیطی را نیز فراهم می‌آورد.

توسعه پایدار زمانی محقق می‌شود که میان نیازهای امروز و حقوق نسل‌های آینده تعادل برقرار شود. در این چارچوب، سرمایه‌گذاری در بخش فاضلاب سرمایه‌گذاری برای حفظ محیط زیست، تقویت امنیت آبی، ارتقای سلامت عمومی و تضمین توسعه آینده است.

امروز مدیریت فاضلاب بخشی جدایی‌ناپذیر از راهبردهای حفاظت از محیط زیست و مدیریت پایدار منابع آب محسوب می‌شود. آینده‌ای پایدار در گرو آن است که پساب را نه به عنوان یک تهدید، بلکه به عنوان ثروتی پنهان برای امنیت آبی، حفظ محیط زیست و پشتیبانی از توسعه پایدار بشناسیم و از ظرفیت‌های ارزشمند آن به بهترین شکل بهره ببریم.

*معاون بهره‌برداری و توسعه فاضلاب شرکت آب و فاضلاب سیستان و بلوچستان